Przez chwilę nikt się nie poruszył.
Za oknem przejechał autobus, a w mieszkaniu usłyszałam tykanie zegara, którego tata nigdy nie chciał wyrzucić.
Tomasz odłożył kieliszek tak ostrożnie, jakby bał się, że pęknie mu w dłoni.
— Nie szukałem kupca — powiedział. — Zapytałem jednego pośrednika, ile można dostać za mieszkanie. To nie to samo.
— Zadzwoniłeś do niego nazajutrz po naszej rozmowie — odpowiedziała mama. — A wieczorem przyniosłeś wydrukowane oferty mniejszych lokali. Żadna nie była w Gdyni.
— Chciałem, żebyś mieszkała bliżej nas. Żebyś nie musiała tu siedzieć sama.
— Tylko że nie zapytałeś, czy ja chcę stąd wyjechać.
Czułam na sobie spojrzenia gości, ale tym razem nie umiałam odgadnąć, kto komu współczuje.
Kuzynka mamy zaczęła składać papierową serwetkę w coraz węższy pasek.
Żona Tomasza, Ewa, przesunęła dzieciom talerze z ciastem, choć tort pozostawał nietknięty.
Pani Janina stała przy kredensie, z rękami opuszczonymi wzdłuż fartucha.
— Przepraszam — odezwałam się do mamy. — Nie chciałam, żeby twoje urodziny wyglądały w ten sposób.
— Ani ja — powiedziała. — Ale chcę, żebyście mnie teraz posłuchali. Oboje.
Usiadłam.
Tomasz też, chociaż nadal ściskał oparcie krzesła.
Mama powiedziała, że po śmierci taty nie umiała nazwać tego, co dzieje się z nią wieczorami.
W dzień radziła sobie z rachunkami, zakupami i telefonami.
Kiedy zapadał zmrok, cisza zaczynała przypominać jej nieobecność jednego człowieka.
Nie chciała natychmiast zmieniać mieszkania, bo właśnie tutaj potrafiła jeszcze odtworzyć w pamięci ich zwykłe rozmowy.
— Tomku, ty przyszedłeś z rozwiązaniem, zanim ja zdążyłam opowiedzieć, co mnie boli.
Brat przetarł twarz.
— Myślałem, że jeśli zamieszkasz bliżej, będziemy spokojniejsi.
— Wy — poprawiła go. — A ja nie wiedziałam, jak odmówić, żebyś się nie obraził.
To ostatnie zdanie zabolało go bardziej niż wszystko wcześniej.
Znałam ten wyraz twarzy.
Kiedy byliśmy dziećmi, reagował tak, gdy tata mówił mu, że można się pomylić, nawet mając dobre zamiary.
— Nie powiedziałaś mi tego — szepnął.
— Powiedziałam, że nie chcę sprzedawać mieszkania. Trzy razy. Za każdym razem tłumaczyłeś mi, dlaczego się mylę.
Tomasz spojrzał na mnie, jakby oczekiwał, że potwierdzę jego wersję.
Nie mogłam tego zrobić.
Wiedziałam o ofertach, bo mama pokazała mi je kiedyś, złożone na dnie szuflady.
Nie powiedziała wtedy, że brat jest zły.
Powiedziała: „On chce dobrze, tylko ja nie mam siły znowu się bronić”.
— Mamo, powinniśmy o tym porozmawiać bez wszystkich — powiedziałam.
— Powinniśmy byli — odparła. — Teraz jednak nie chcę, żeby przy tym stole ktokolwiek mówił w moim imieniu.
Nie podniosła głosu, a i tak ucichły nawet szepty.
Po raz pierwszy od miesięcy nie mówiła do nas jak matka, która boi się sprawić kłopot.
Mówiła jak właścicielka własnego życia.
Pani Janina ostrożnie zdjęła świeczki z tortu.
Mama podziękowała jej skinieniem głowy i zwróciła się do gości.
— Przepraszam za ten nieprzyjemny moment. Chciałabym zjeść z wami ciasto. A sprawy rodzinne dokończymy później.
Ktoś podał nożyk.
Dzieci odetchnęły, kiedy mama ukroiła pierwszy kawałek.
Tomasz nie zjadł ani kęsa.
Ja też nie.
Uśmiechałam się do ciotki, odpowiadałam na pytania o pracę i czułam, jak w środku narasta ciężar niewypowiedzianych słów.
Ewa podeszła do mnie przy zlewie, gdy odnosiłam talerze.
— Nie wiedziałam o wtorkach — powiedziała. — Tomasz mówił, że mama odmawia pomocy, a ty zawsze jesteś zajęta.
— Miał prawo tak myśleć. Niczego mu nie wyjaśniliśmy.
— Nie miał prawa mówić tego publicznie.
Nie odpowiedziałam.
Ewa nie próbowała usprawiedliwiać męża.
Powiedziała tylko, że od śmierci taty Tomasz sypia źle i często budzi się, żeby sprawdzić telefon, jakby czekał na kolejne złe wiadomości.
Nie wiedziałam o tym.
O wiele łatwiej było widzieć w bracie człowieka, który lubi zarządzać, niż człowieka, który panicznie boi się utraty następnej osoby.
Kiedy wróciłam do salonu, mama siedziała między dwiema znajomymi i opowiadała o kwiatach, które zamierza posadzić na balkonie.
Na pozór wszystko wróciło do normy.
Zauważyłam jednak, że co kilka minut spogląda w stronę drzwi, sprawdzając, czy Tomasz już wyszedł.
Cały wieczór miała prawo myśleć o sobie, a zamiast tego pilnowała naszych nastrojów.
Przyniosłam jej świeżą herbatę, lecz tym razem nie pytałam szeptem, czego potrzebuje.
Usiadłam obok, tak żeby każdy mógł usłyszeć, jak rozmawiamy.
— Jutro przyjadę po obrus, dobrze? — zapytałam.
— Nie musisz. Sama go wypiorę.
— Wiem. Pytam, czy chcesz, żebym przyjechała.
Mama pomyślała chwilę, zanim się uśmiechnęła.
— Przyjedź na kawę. Obrus może poczekać.
To była drobna różnica, ale właśnie takich różnic ostatnio nam brakowało.
Ja również zbyt często zgadywałam zamiast pytać.
Skoro przywoziłam zupę, zakładałam, że wiem już, co oznacza wieczorny telefon.
Zdarzało mi się usiąść w ciszy i pomyśleć, że spełniłam swoją rolę, choć może mama miała ochotę wyjść na spacer albo porozmawiać z kimś spoza rodziny.
Uświadomiłam sobie, że zrobienie z siebie jedynej powierniczki nie jest tym samym co danie jej swobody.
Przy stole Tomasz odsuwał okruszki od swojego talerzyka i słuchał rozmowy o pogodzie.
Nie patrzył na mnie, ale kiedy mama wspomniała o spacerach, pierwszy raz tego wieczoru nie zaproponował żadnego rozwiązania.
Nie umiałam jeszcze uznać tego za zmianę.
Wystarczyło mi, że nie przerwał.
Ostatni goście wyszli przed dwudziestą drugą.
Pani Janina zabrała dzieciom zapomniane kurtki z przedpokoju, po czym ścisnęła mamie ramię.
Nie została, żeby obserwować dalszą kłótnię.
Za to byłam jej wdzięczna.
Ewa zabrała dzieci do samochodu.
Tomasz powiedział, że zejdzie za kilka minut.
Zostaliśmy we troje przy stole pełnym okruszków.
Girlanda odkleiła się z jednej strony i zwisała nad pustym półmiskiem.
— Nie wiedziałem, że jesteś tu co tydzień — powiedział brat do mnie.
— Wiem.
— Mogłaś choć raz powiedzieć, że mnie oceniacie za plecami.
— Nikt cię nie oceniał. Mama nie chciała, żebyś podejmował za nią decyzje. A ja obiecałam jej dyskrecję.
— Więc pozwoliłaś, żebym wychodził na idiotę.
— Nie. Pozwoliłam, żebyś widział tylko część prawdy. To był błąd. Ale to ty postanowiłeś oskarżyć mnie przy wszystkich.
Mama oparła obie dłonie o blat.
— Ja też popełniłam błąd. Ukrywałam przed tobą swoje wieczory, bo bałam się twoich pomysłów. I ukrywałam przed Karoliną, jak bardzo mnie te propozycje przytłaczają. Myślałam, że w ten sposób nikogo nie zranię.
Tomasz wstał.
Spodziewałam się, że trzaśnie drzwiami, lecz tylko podniósł swój płaszcz.
— Nie podpisywałem niczego — powiedział do mamy. — Żadnej umowy. Chciałem tylko wiedzieć, jakie mamy możliwości.
— To dobrze — odpowiedziała. — Bo moje mieszkanie nie jest waszą wspólną sprawą do załatwienia.
Brat skinął głową, ale przy drzwiach zawahał się i odwrócił.
— Pośrednik ma oddzwonić w poniedziałek. Miałem mu podać termin obejrzenia mieszkania. Nie wiedziałem, jak ci o tym powiedzieć.
Mama nie ruszyła się z miejsca.
Ja wpatrywałam się w zielony termos i zrozumiałam, że urodzinowy toast nie był końcem naszej rozmowy.
Był dopiero chwilą, w której mama dowiedziała się, jak daleko posunięto plany dotyczące jej domu.
Czy Tomasz potrafi zatrzymać decyzję, której Teresa nigdy nie podjęła?
Przeczytaj Część 3.
